08 oktober 2026
In koopovereenkomsten voor woningen wordt doorgaans een boeteclausule opgenomen, waarin is bepaald dat een partij die (ook na in gebreke te zijn gesteld) tekortkomt in de nakoming van de koopovereenkomst een boete verbeurd van 10% van de koopsom. Dat is altijd het geval als gebruik wordt gemaakt van de NVM-model koopovereenkomst of het Amsterdamse model koopovereenkomst.
Artikel 6:94 BW gaat over matiging van boetes. Op grond van die bepaling kan de rechter die boete op verzoek van de schuldenaar matigen, indien de redelijkheid en billijkheid dat “klaarblijkelijk eist”. Hoewel contractuele boetes over het algemeen niet zo snel worden gematigd, heeft het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden dat vorig jaar wel gedaan (ECLI:NL:GHARL:2025:8621). Doorslaggevend daarbij was dat de partij die betaling van de boete vorderde geen nadeel had geleden. Onlangs heeft het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (ECLI:NL:GHARL:2026:6289) opnieuw geoordeeld dat de boete gematigd werd, omdat (wederom) geen nadeel was geleden doordat de verkoper een hogere verkoopprijs ontving (als gevolg van de niet-nakoming) en partijen particulieren betroffen. Daarbij overwoog het Gerechtshof nog iets opmerkelijks over de hoogte van het boetebeding in de huidige woningmarkt. Ik bespreek de uitspraken hieronder.
In bovengenoemde zaak uit 2025 was overeengekomen dat de nalatige partij een een boete van 10% van de koopprijs zou verbeuren indien de overeenkomst ontbonden zou worden. De verkoper ontbond de koopovereenkomst, omdat de koper het financieringsvoorbehoud op onjuiste gronden zou hebben ingeroepen. Het Gerechtshof oordeelde echter dat de verkoper geen aanspraak kon maken op de boete, omdat de ontbinding van de overeenkomst op een onjuiste grondslag rustte. Interessanter was echter wat het Gerechtshof daarna overwoog. Het Gerechtshof stelde vast dat zelfs wanneer de ontbinding juist zou zijn en de verkoper dus de boete mocht vorderen, deze op grond van artikel 6:94 BW zou worden gematigd tot nihil (€ 0,-).
Het Gerechtshof motiveerde dat als volgt:
“Op grond van artikel 6:94 BW heeft de rechter de mogelijkheid om op verlangen van de schuldenaar een contractuele boete te matigen. Volgens vaste rechtspraak kan voor matiging slechts grond zijn indien de billijkheid dit klaarblijkelijk eist. Die maatstaf brengt mee dat de rechter pas van zijn bevoegdheid tot matiging gebruik mag maken als de toepassing van een boetebeding in de gegeven omstandigheden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt. Daarbij zal de rechter niet alleen moeten letten op de verhouding tussen de werkelijke schade en de hoogte van de boete, maar ook op de aard van de overeenkomst, de inhoud en de strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het is ingeroepen.”
De verkoper had de woning inmiddels al aan een derde verkocht voor een hogere prijs, waardoor geen schade was geleden. Het hof oordeelde dan ook dat in de gegeven omstandigheden matiging van de boete tot nihil voor de hand lag, nu de verkoper geen enkel nadeel heeft geleden.
In diezelfde lijn oordeelde het Gerechtshof onlangs dat de hogere verkoopopbrengst (die het gevolg was van de niet-nakoming door de koper) mede in aanmerking dienen te worden genomen bij de vaststelling van de te vergoeden schade in de zin van artikel 6:100 BW:
“Waar [geïntimeerde] opmerkt dat de hogere verkoopopbrengst die hij bij de nieuwe verkoop heeft gerealiseerd geen omstandigheid is die rechtstreeks verband houdt met de niet-nakoming van [appellanten] en daarom niet ten voordele van [appellanten] zou mogen komen, althans dat voordeel niet in mindering zou mogen strekken op zijn schade, miskent hij dat genoten voordelen, voor zover dat redelijk is, mede in aanmerking behoren te worden genomen bij de vaststelling van de te vergoeden schade (artikel 6:100 BW). (…)
De aanwezigheid van een condicio sine qua non-verband is in deze zaak niet in geschil. Verder acht het hof het redelijk om het voordeel dat [geïntimeerde] heeft genoten met de verkoop van zijn woning tegen een hogere prijs dan die hij van [appellanten] zou hebben ontvangen, te betrekken bij de vaststelling – in het kader van de rechterlijke matigingsbevoegdheid – van de omvang van de door hem geleden schade als gevolg van het tekortschieten door [appellanten]. (…)”
Bijzonder is wat het Gerechtshof in haar recente uitspraak overwoog over de standaard opgenomen boeteclausule van 10%:
“In dit kader overweegt het hof dat het standaardpercentage van 10% van de koopsom past in een tijd waarin de koopprijzen van woningen grofweg de helft waren van de prijzen van nu, althans zoals die waren ten tijde van het ontstaan van het geschil tussen partijen, en waarin verkoop relatief minder vlot plaatsvond. Zelfs gecorrigeerd voor inflatie blijft sprake van een relatief zeer sterke stijging van de woningwaarde (als in een reële stijging van huizenprijzen). Door de spanning op de woningmarkt ten tijde van het geschil, werd een woning nadat de koop was ontbonden juist relatief snel weer verkocht, niet zelden tegen een hogere verkoopprijs. Het hof signaleert in dit verband, in lijn met de toelichting ter zitting namens [appellanten] , een veranderende verkeersopvatting met betrekking tot de redelijkheid van de hoogte van het standaardboetebeding zoals dat nu tientallen jaren ongewijzigd onderdeel uitmaakt van de modelkoopakte en zoals dat beding uitwerkt ten tijde van dit geschil (in 2023), dat wil zeggen in een tijd van een overspannen woningmarkt en fors gestegen huizenprijzen zoals hiervoor benoemd, welke uitwerking overigens in de toekomst, als de markt zou omslaan, weer passend kan zijn, althans minder dissonerend.”
Kortom, omdat de woningmarkt momenteel overspannen is, vindt verkoop sneller plaats (voor een hogere prijs) en is dus minder snel sprake van nadeel. Hierdoor lijkt de hoogte van het standaardboetebeding sneller onredelijk te zijn? Het Gerechtshof nam vervolgens (mede) in aanmerking dat partijen particulieren zijn en niet hebben onderhandeld over een aanpassing van het boetebeding:
“In zoverre neemt het hof dan ook, in het licht van de hiervoor bedoelde wanverhouding, alsnog mede in aanmerking de omstandigheid dat [appellanten] particulieren zijn, die niet hebben onderhandeld over aanpassing van het standaardboetebeding.”
Voornoemde uitspraken zijn vrij uitzonderlijk. In het algemeen is het namelijk ongebruikelijk dat contractuele boetes door de rechter worden gematigd. De rechtbank Midden-Nederland bevestigt dat in een recente uitspraak (ECLI:NL:RBMNE:2025:3070):
“De rechtbank begrijpt dat zo’n hoge boete altijd impact heeft, maar hier geldt als uitgangspunt dat als partijen zo een boete overeenkomen, zij daar aan zijn gebonden.”
In een andere uitspraak (ECLI:NL:RBNHO:2024:4404) overweegt de Rechtbank Noord-Holland met betrekking tot de verkoop van woningen dat de aard van de overeenkomst, de inhoud en strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het is ingeroepen meebrengen “dat niet licht tot matiging van de boete kan worden overgegaan”.
Overigens blijkt ook uit de besproken uitspraak van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, dat matiging uitzonderlijk is en dat daarvoor slechts ruimte is wanneer die boete tot een “buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt”.
Volgens de Rechtbank Noord-Holland in de zojuist genoemde uitspraak, is een boetebeding gebruikelijk bij koopovereenkomsten van woningen. Bovendien bevat het een prikkel om de verplichtingen uit die overeenkomst na te komen. Dat betekent dat het niet matigen daarvan, bijdraagt aan de rechtszekerheid. Zodoende is de nodige terughoudendheid geboden bij het toewijzen van een verzoek tot matiging van de boete.