zekerheidstelling voor proceskosten

Incident tot zekerheidstelling voor proceskosten: de ins en outs

Door: Frederik Veckeneer

19 november 2026

Een eiser zonder woonplaats in Nederland moet soms zekerheid stellen voor de proceskosten en eventuele schadevergoeding. Dit volgt uit artikel 224 lid 1 Rv. Het doel van dit artikel is om de gedaagde te beschermen. Als de gedaagde de procedure wint, moet hij de proceskosten kunnen verhalen. Dat lukt niet altijd als de eiser in het buitenland woont en executie daar niet mogelijk is (zie ECLI:NL:HR:2019:1580).

Het verzoek om zekerheidstelling moet aan het begin van de rechtszaak gedaan worden. Het is niet mogelijk om in hoger beroep de zekerheidstelling te vorderen voor onbetaalde proceskosten in eerste aanleg. Zie daarover een uitspraak van de Hoge Raad uit 2021 (ECLI:NL:HR:2021:651) en zelfs eentje van meer dan 100 jaar geleden (1925: ECLI:NL:HR:1925:98).

Voor wat betreft de schade doelt artikel 224 Rv enkel op de schade die rechtstreeks een gevolg is van het optreden van de eiser.

Persoonlijke of zakelijke zekerheid?

Op grond van artikel 6:51 lid 1 BW heeft degene die verplicht is tot het stellen van zekerheid de keuze tussen persoonlijke en zakelijke zekerheid. Persoonlijke zekerheid kan worden gesteld middels het storten van een waarborgsom. Een zakelijke zekerheid kan worden gesteld door het aanbieden van bijvoorbeeld een hypotheekrecht op een onroerende zaak die vatbaar is voor verhaal. In beginsel maakt het niet uit welke zekerheid wordt gekozen. Van belang is wel dat de persoonlijke of zakelijke zekerheid voldoet aan de eisen die worden gesteld in artikel 6:51 lid 2 BW. Dit artikel bepaalt dat de aangeboden zekerheid zodanig moet zijn, dat de vordering en, zo daartoe gronden zijn, de daarop vallende rente en kosten behoorlijk gedekt zijn en dat de schuldeiser daarop zonder moeite verhaal zal kunnen nemen.

Verplichting tot zekerheidstelling bestaat niet altijd

Op grond van artikel 224 lid 2 Rv bestaat geen verplichting tot het stellen van zekerheid indien:

  • dit voortvloeit uit een verdrag of uit een EG-verordening;
  • een verdrag voorziet in de tenuitvoerlegging van het Nederlandse vonnis in het buitenland;
  • redelijkerwijs aannemelijk is dat verhaal voor een veroordeling tot betaling van proceskosten en schadevergoeding in Nederland mogelijk zal zijn; of
  • daardoor voor degene wie zekerheid wordt gevorderd de effectieve toegang tot de rechter zou worden belemmerd.

Hoe ziet het verloop van het incident eruit?

Een incidentele vordering is eigenlijk een tussenvordering die tijdens een reeds lopende procedure wordt ingesteld. De vordering tot het stellen van zekerheid kan door de gedaagde worden ingesteld tegen de eiser. De gedaagde dient tenminste te stellen dat de eiser geen bekende woonplaats in Nederland heeft. Artikel 224 Rv is immers alleen van toepassing als eiser in het buitenland woont of geen bekende woonplaats heeft in Nederland. Eiser kan zich hiertegen verweren door te stellen dat sprake is van één van de uitzonderingen van artikel 224 lid 2 Rv. Als eiser erin slaagt te onderbouwen dat sprake is van een dergelijke uitzondering, geldt géén verplichting tot het stellen van zekerheid.

Recente uitspraken incident tot zekerheidstelling

Het gerechtshof Den Haag heeft begin februari 2026 een arrest gewezen met betrekking tot een zekerheidstelling ex artikel 224 Rv. In eerste aanleg heeft eiser gedaagde gedagvaard en betaling gevorderd wegens een tekortkoming in de nakoming van een overeenkomst. De rechtbank heeft deze vordering afgewezen. Beide partijen zijn vervolgens in hoger beroep gegaan, waarbij geïntimeerde (gedaagde in hoger beroep) een incidentele vordering ex artikel 224 Rv heeft ingesteld tegen de appellant. Die beroept zich op de uitzonderingsgrond van artikel 224 lid 2 sub d Rv.

Appellant stelde dat zij twee en een half jaar geen inkomen heeft gehad en de gerechtelijke procedure zou bekostigen via een lening van haar bestuurder. Als er zekerheid zou moeten worden gesteld, zou dit in feite de toegang tot de rechter blokkeren. Dit werd volgens het Hof echter niet (concreet genoeg) onderbouwd. Volgens het hof heeft eiser onvoldoende feiten en omstandigheden gesteld om te kunnen oordelen dat door het stellen van zekerheid haar de effectieve toegang tot de rechter zou worden belemmerd. De appellant werd daarom tot zekerheidstelling veroordeeld (zie ECLI:NL:GHDHA:2026:320, r.o. 5.6).

Geen plicht tot zekerheidstelling proceskosten als verhaal in Nederland mogelijk is

In het vonnis van 11 juli 2025 heeft de rechtbank Oost-Brabant de incidentele vordering tot zekerheidstelling afgewezen, aangezien het beroep van verzoeker op artikel 224 lid 2 sub c Rv slaagt. Geen verplichting tot het stellen van zekerheid bestaat, als redelijkerwijs aannemelijk is dat verhaal voor een veroordeling tot betaling van proceskosten en schadevergoeding in Nederland mogelijk zal zijn. Tussen partijen is een vonnis uitgesproken waarbij verweerster een bedrag van € 117.745,53,- verschuldigd is aan verzoeker.

Niet is gebleken – noch gesteld – dat dit bedrag inmiddels aan verzoeker is betaald. Het vonnis is reeds onherroepelijk geworden. De rechtbank oordeelt daarom dat de openstaande vordering van verzoeker op verweerster aan verweerster de mogelijkheid biedt om tot dat bedrag een eventuele uit te spreken proceskostenveroordeling met haar openstaande schuld te verrekenen (zie ECLI:NL:RBOBR:2025:5850, r.o. 3.4). Volgens de rechtbank volgt nergens uit dat verrekening niet mogelijk zou zijn. Het is daarom in redelijkheid aannemelijk dat verhaal voor een veroordeling tot betaling van proceskosten in deze procedure in Nederland mogelijk zal zijn.