bevel wijzigen splitsingsakte vervangende machtiging

Wijzigen splitsingsakte: verschil tussen artikel 5:140 en 5:144 BW

Door: Nina Mantchev

17 november 2026

Het komt regelmatig voor dat één of meerdere eigenaren binnen een VvE wensen dat de splitsingsakte gewijzigd wordt. Daarvoor kunnen meerdere redenen bestaan. Zo kan het zijn dat de splitsingsakte niet meer overeenstemt met de feitelijke situatie, omdat een eigenaar een wijziging heeft aangebracht aan zijn appartement. Of daar nou wel of geen toestemming voor is gegeven door de vergadering, de feitelijke situatie is in dat geval inmiddels gewijzigd, maar de splitsingsakte stemt daar niet mee overeen.

Voor wijzigen akte is toestemming van alle eigenaren vereist

Om de splitsingsakte weer in overeenstemming te brengen met die feitelijke situatie dient de splitsingsakte gewijzigd te worden. Artikel 5:139 lid 1 BW bepaalt dat daarvoor in beginsel de medewerking van alle appartementseigenaars is vereist.

Een uitzondering daarop is dat de wijziging van de akte met medewerking van het bestuur geschiedt. Dan moet het besluit om de akte te wijzigen, genomen worden met een 4/5e meerderheid van de stemmen (of een andere meerderheid als dat zo is opgenomen in de splitsingsakte).

Twee routes bij onenigheid over wijzigen splitsingsakte

Als er geen unanimiteit is en het besluit tot wijziging van de akte ook niet met de vereiste meerderheid is genomen zodat het bestuur de wijziging kan bewerkstelligen, zijn er twee routes om de akte alsnog gewijzigd te krijgen. Enerzijds is er de route van artikel 5:140 BW, waarbij een vervangende machtiging wordt verzocht tot het wijzigen van de akte. Anderzijds is er de route van artikel 5:144 BW, waarbij de rechter op verzoek kan bevelen dat de akte gewijzigd wordt.

Hoewel het doel van de twee artikelen hetzelfde lijkt, bestaat er een aantal zeer belangrijke verschillen tussen de twee routes. Die verschillen zijn dusdanig dat ze het verschil kunnen maken in het al dan niet toewijzen van het verzoek door de rechter. De verschillen bespreek ik hieronder.

Verschil in wie het verzoek mag indienen

Allereerst verschillen de vereisten voor wie het verzoek kan indienen.

Artikel 5:140 lid 2 BW vereist dat dat de verzoeker(s) voor een vervangende machtiging samen minimaal 50% van de stemmen bezit(ten). Op grond van lid 3 kan het verzoek ook ingesteld worden door twee appartementseigenaren (of door iemand die twee appartementsrechten bezit) indien de wijziging uitsluitend strekt tot een verandering in de onderlinge begrenzing van de privégedeelten.

Waar de route van artikel 5:140 BW dus hoge eisen stelt aan wie het verzoek mag indienen, is dat bij artikel 5:144 BW (het rechterlijk bevel) niet het geval (althans slechts in beperkte mate). Het eerste lid van dat artikel bepaalt namelijk dat het verzoek kan worden ingesteld door “een persoon wiens medewerking of toestemming tot de wijziging van de akte van splitsing (…) is vereist”. Dat betekent dus dat iedere appartementseigenaar het verzoek kan instellen en dat zelfs beperkt gerechtigden (die geen eigenaar zijn) dat kunnen doen.

Bevel en vervangende machtiging: verschil in gevolgen

Een ander belangrijk verschil tussen de twee routes is het gevolg van de toewijzing van het verzoek.

Zo is het gevolg bij toewijzing van een verzoek op grond van artikel 5:140 BW dat de kantonrechter een vervangende machtiging verleent voor het wijzigen van de splitsingsakte. Daarmee wordt de toestemming van de weigerachtige eigenaar vervangen. Dat gevolg is echter vrijblijvend. Immers, een appartementseigenaar of derde kan (ook na toewijzing van het verzoek) kiezen de machtiging niet te gebruiken, waardoor de situatie zou voortbestaan en de akte alsnog niet gewijzigd wordt.

Het gevolg van artikel 5:144 BW daarentegen is dat de kantonrechter beveelt dat de akte wordt gewijzigd. Dat betekent dus dat de eigenaren daaraan moeten meewerken. Artikel 5:145 BW bepaalt namelijk dat eigenaren verplicht zijn om uitvoering te geven aan een rechterlijk bevel zonder dat daarvoor de toestemming van beperkt gerechtigden vereist is. Dit gevolg is dus dwingend van aard.

Verschil in toetsingskader

En dan het misschien wel belangrijkste verschil: het verschil in waarop de rechter het verzoek toetst.

De kern van artikel 5:140 BW is dat de kantonrechter een vervangende machtiging kan verlenen als (een van) de eigenaren zich niet verklaren of zonder redelijke grond weigeren hun medewerking te verlenen. De kantonrechter dient dus te beoordelen of de weigering redelijk is. Dat betekent dus ook dat de kantonrechter een belangenafweging dient te maken, waarbij vooral gekeken wordt naar de redelijkheid van de weigering.

Vervangende machtiging: rechter toetst de redelijkheid van de weigering

Zo heeft A-G Leijten in zijn conclusie bij het arrest van de Hoge Raad van 3 oktober 1987 (ECLI:NL:HR:1986:AB8517) een drietal uitgangspunten geformuleerd om de redelijkheid van een weigering te beoordelen. Zo is een weigering niet onredelijk om de enkele reden dat slechts enkele eigenaars tegen wijziging zijn, terwijl de overige eigenaars wel voor de wijziging zijn. Ook betekent het feit dat het wijzigingsvoorstel redelijk is niet dat verzet daartegen onredelijk is. Verder geldt dat een weigering eerder redelijk is wanneer de voorgenomen wijziging tot een minder redelijke toestand leidt dan de huidige, en vice versa.

Waar de kantonrechter bij een verzoek op grond van artikel 5:140 BW dus mogelijk sneller tot afwijzing van het verzoek zal komen omdat de weigerachtige eigenaar een redelijk belang heeft bij zijn weigering, ligt dat bij artikel 5:144 BW net wat anders.

Bevel wijziging splitsingsakte: rechter toetst aan wettelijke toewijzingsgronden

Het is niet zo dat er bij de beoordeling van een verzoek op grond van artikel 5:144 BW helemaal geen belangenafweging plaatsvindt, maar in beginsel wordt beoordeeld of sprake is van één van de in dat artikel genoemde gevallen. In artikel 5:144 BW zijn namelijk acht gevallen opgesomd in welk geval de rechter kan bevelen dat de akte gewijzigd wordt. Eén daarvan is dat de bouw of inrichting van het gebouw niet (meer) beantwoordt aan de omschrijving in de splitsingsakte (sub c). Dat betreft dus een feitelijke beoordeling. Als dat het geval blijkt te zijn, kan de rechter het verzoek dus toewijzen.

Het kan natuurlijk zo zijn dat de wijziging van de akte een nadelig gevolg heeft voor de weigerachtige eigenaar (op grond waarvan hij mogelijk een redelijke grond tot weigering heeft in de zin van artikel 5:140 BW). Voor dat geval biedt artikel 5:144 lid 2 BW een ‘uitweg’. Dat lid bepaalt namelijk dat de rechter aan de toewijzing van het verzoek voorwaarden kan verbinden. Een voorwaarde kan zijn dat de eigenaar die nadeel ondervindt van de wijziging schadeloos wordt gesteld.

Artikel 5:144 BW betreft géén voorgeschreven ‘vangnet’

Het is niet zo dat artikel 5:144 BW pas kan worden ingeroepen als een beroep op artikel 5:140 BW niet slaagt. Het Gerechtshof Amsterdam oordeelde daarover op 21 januari 2025 (ECLI:NL:GHAMS:2025:118):

“5.3.1. Partijen zijn het erover eens dat het gebouw niet meer beantwoordt aan de omschrijving in de akte van splitsing. Om dat op te lossen moet ofwel het gebouw ofwel de splitsingsakte worden aangepast. In deze situatie kan een eigenaar een bevel van de kantonrechter vragen op grond van artikel 5:144, eerste lid, onderdeel c, BW. Uit de wetsgeschiedenis blijkt niet dat een eigenaar pas een beroep kan doen op dit artikel als de weg van de artikelen 5:139 en 5:140 BW niet mogelijk is of tevergeefs is geprobeerd. De eigenaar kan voor de weg van artikel 5:144 BW kiezen. Dat de weg van artikel 5:144 BW, zoals [appellanten] menen, de belangen van de andere eigenaren te weinig bescherming biedt, is onjuist. Het gaat immers om een discretionaire bevoegdheid van de kantonrechter. Dat betekent dat de kantonrechter het bevel op verzoek van de eigenaar kan verlenen, maar dat niet hoeft te doen. In deze bevoegdheid ligt besloten dat de kantonrechter de betrokken belangen afweegt en op basis daarvan beslist of het bevel kan worden verleend of niet. Bovendien kan de kantonrechter door voorwaarden aan het bevel te verbinden tegemoetkomen aan belangen van de andere eigenaren als de kantonrechter dat nodig vindt.”                     

De verschillen kunnen juist hét verschil maken

Kortom, de routes van artikel 5:140 en 5:144 BW verschillen wezenlijk. Juist die verschillen kunnen een doorslaggevende rol spelen of het verzoek wordt toegewezen of niet. Voordat je een keuze maakt moet je je laten informeren door een specialist. Die weet welke route in jouw geval het meest voor de hand ligt. Die kan je helpen te besluiten voor de vervangende machtiging te gaan of juist een poging te doen om een bevel tot wijziging van de akte te krijgen.